سرگذشت پیامبران و هدف خداوند از آوردن آن در قرآن

سه شنبه 28 خرداد 1392
  بی تردید قرآن کتاب داستان و قصه نیست، بلکه کتاب هدایت و تعلیم و تربیت است.
بنابراین آنچه در تأمین سعادت دنیا و آخرت انسان ها نقش دارد، در قرآن بیان شده است.

از مهم ترین علل و اسباب روانى كه قرآن كریم در زمینه بحث و مناقشه با مخالفین خود و مژده به رضوان الهى، پرهیز از گناه و معصیت و در تشریح پایه و اساس رسالت اسلام و اهداف آن و آرامش قلب پیامبر و یاران وى و دلالت بر حقانیّت نبوت آن حضرت مطرح كرده، همان سرگذشت پیامبران است.

آن‏گاه كه حضرت محمد(ص) این سرگذشت ‏هاى جالب از پیامبران پیش از خود را با این بیان و شرح مستدل مى ‏آورد -در حالى كه وى پیامبرى بود كه خواندن و نوشتن نمى‏ دانست و نزد دانشمندان یهود و نصارا و دیگران درس نخوانده بود- با این كار، بزرگ‏ترین دلیل را بر وحى الهى كه آورده، ارائه مى‏ داد. برخى از آیات در مقدمات و یا در پایان بعضى از سرگذشت ‏ها به این هدف اشاره دارد. خداى سبحان خطاب به رسول خویش حضرت محمد(ص) مى ‏فرماید:....
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْكَ أَحْسَنَ القَصَصِ بِما أَوْحَیْنا إِلَیْكَ هذا القُرْآنَ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الغافِلِینَ؛(یوسف/ آیه 3) ما بهترین سرگذشت‏ ها را با وحى قرآن برایت بازگو نمودیم، هرچند پیش از آن توجه نداشتى.

تِلْكَ مِنْ أَنباءِ الغَیْبِ نُوحِیها إِلَیْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ؛(هود/ آیه 49.) آن سرگذشت از اخبار غیبى است كه ما آن را به تو وحى كردیم، تو و پیروانت قبلاً از آن آگاهى نداشتید.

چنان كه هدف از یادآورى سرگذشت پیامبران، بیان این معناست كه تمام دین [به طور كامل‏] از زمان نوح(ع) تا دوران رسول اكرم(ص) از نزد خداى متعال است و تمام كسانى كه به فرستادگان الهى ایمان آورده ‏اند، یك امت بوده و خداى یكتا، پروردگار همه آنهاست.

بنابراین، میان ادیان آسمانى، یهودى، مسیحى و اسلام جدایى نیست، بلكه همه آنها از یك سرچشمه سیراب مى‏ گردند و هر پیامبر رسالتى را آورد كه متمّم و مكمّل رسالتِ پیامبر قبل از خود است. خداى متعال حضرت محمد(ص) را مورد خطاب قرار داده و مى ‏فرماید:

شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصّى‏ بِهِ نُوحاً وَالَّذِى أَوْحَیْنا إِلَیْكَ وَما وَصَّیْنا بِهِ إِبْراهِیمَ وَمُوسى‏ وَعِیسى‏ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ؛(شورى‏ / آیه 13) از امور دین آنچه را به نوح سفارش و آنچه را به تو وحى كرده ‏ایم و آنچه را به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش كرده ‏بودیم، براى شما نیز مقرّر داشتیم كه دین را به ‏پاداشته و در آن تفرقه ایجاد نكنید.

قرآن برای ارائه برنامه ها و آموزه های دینی از شیوه های مختلف استفاده كرده است. یكی از شیوه های بسیار موفق، بیان معارف قرآن در قالب سرگذشت پیامبران و اقوام آنها ظهور كرده است. در آیات متعدد به علل بازگویی سرگذشت پیامبران وسایل مربوط به آنان اشاره شده(1) و از آن به عنوان "احسن قصص" تعبیر شده است. تأكید قرآن به بیان سرگذشت پیامبران در راستای آثار و فواید آن است. در قرآن آمده است:

وَكُلاًّ نَّقُصُّ عَلَیْكَ مِنْ أَنبَاء الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءكَ فِی هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِینَ (هود/ آیه 120) "و هر یك از سرگذشت هاى پیامبران [خود] را كه بر تو [محمد] حكایت مى‏ كنیم چیزى است كه دلت را بدان استوار مى‏ گردانیم و در اینها حقیقت براى تو آمده و براى مؤمنان اندرز و تذكرى است".

قرآن با بیان سرگذشت پیامبران و اقوام بر آن است كه داستان های عبرت آموز را تشریح و تحلیل كند تا برای دیگران عبرت باشد. در بیان اخبار گذشتگان حقایقی وجود دارد كه عبرت آموزی از آن ها در شكست وموفقیت زندگی تأثیر گزار است، زیرا جوامع بشر در بیشتر امور اشتراك داشته و تاریخ قابل تكرار است.

همانطور در آیه ای دیگر می خوانیم:

لَقَدْ كَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِی الأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِیثًا یُفْتَرَى وَلَكِن تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَتَفْصِیلَ كُلَّ شَیْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (یوسف/ آیه 111) ; به راستى در سرگذشت آنان براى خردمندان عبرتى است‏، سخنى نیست كه به دروغ ساخته شده باشد بلكه تصدیق آنچه [از كتاب هایى] است كه پیش از آن بوده و روشنگر هر چیز است و براى مردمى كه ایمان مى ‏آورند رهنمود و رحمتى است.

تكرار داستان زندگی پیامبران و اقوام آن ها بدان جهت است كه عبرت آموزی از سرنوشت آنان بسیار اهمیت دارد. بازگو كردن سرنوشت پیامبران در جای جای قرآن هشداری است برای دیگران كه باید با دقت زندگی آنان را خوانده و از عوامل موفقیت و شكست گذشتگان بهره گیرند.(2) البته در جاهای مختلف در قرآن ابعاد مختلف زندگی پیامبران آمده که این تکرار نیست.


پی نوشت:
1- تفسیر نمونه، ج 15، ص 88 و ج 21، ص 150 و ج 12، ص 477.
2- منشور جاوید، ج 1، ص 374.

برگرفته از: آیات قرآن کریم
کتاب همراه با پیامبران در قرآن (عفیف عبدالفتاح طباره)

تهیه و تدوین: پایگاه قرآنی کلام الهی
نویسنده : سامان سوهانیان




نوع مطلب : پیامبران، 
برچسب ها : داستان پیامبران در قرآن، چرا سرگذشت پیامبران در قرآن آمده است؟، عبرت آموزی از داستان های قرآنی، پایگاه قرآنی کلام الهی،