سیره اخلاقی و رفتاری پیامبر اعظم در زندگی

جمعه 13 بهمن 1391
سیره اخلاقی و رفتاری پیامبر اعظم در زندگی آشنایی با روش و آداب زندگی و خلق و خوی حضرت محمد(ص) که خود مظهر کامل و آیینه تمام نمای مکارم اخلاقی است گام مؤثر جهت درک هرچه بیشتر مسایل اخلاقی خواهد بود.
 
سیره رسول خدا(ص) که والاترین الگوی کمالات انسانی و مصداق آیه شریفه « و لکم فی رسول الله اسوه حسنه» عالی ترین نمونه تربیت و اخلاق اسلامی باشد که با الهام از سیره آن حضرت بتوانیم در رشد و سازندگی شخصیت خود و فراگیران و متربیان قدمی موثر برداریم.

اخلاق فردی رسول خدا(ص)
 
حضرت محمد همچون خورشید تابان در آسمان انسانیت  می درخشید و کالبد ارزشهای والای اخلاقی و کمالات و سجایای انسانی را روح می بخشید. ایشان الگوئی به تمام معنا از جمیع کمالات و امتیازاتی که یک انسان در همه ابعاد وجودی خود می تواند داشته باشد در زندگی سراسر عظمت و شگفت انگیز آن حضرت ترسیم شده است که برای همیشه چون مشعلی فروزان فراراه آدمیان پرتو افشانی می نماید.
 
ساده زیستن رسول خدا(ص)
 
 او زندگی بی آلایشی داشت و زوائد معیشت را از زندگانی خود دور نمود. امام محمد باقر(ع)  می فرماید:
فرشته ای خدمت رسول خدا(ص) آمد و گفت ای محمد خدایت سلام می رساند و می فرماید اگر بخواهی سرزمین مکه را برای تو از طلا پرسازم. رسول(ص) سربسوی آسمان بلند کرده عرض کرد: خدایا ! این حال برای من بهتر است که یک روز از غذا سیر شوم و سپاسگذاری ترا کنم و روز دیگر گرسنه باشم و از تو گدایی کنم.
....
رسول خدا(ص) در این ارتباط می فرمایید: از خوشبخت ترین مردم در نظر من مؤمنی است که متعلقادش کم و از نماز بهره مند باشد. از روزی بحد کفاف قناعت کند و به آن بسازد تا بخدای خویش برسد و خدای را بخوبی پرستش کند .
 
درجای دیگر حضرت می فرماید « زهد در دنیا کوتاه کردن آرزوهاست و شکر نعمت و خود داری از آنچه خدا حرام کرده است».
 
پاکیزگی و آراستگی
 
رسول خدا(ص) از دوران طفولیت به آراستگی و پاکیزگی علاقه خاصی داشت . موهایش مرتب و سروصورت خود را تمیز نگه می داشت. در طول حیات نیز چنین بود.
 
رسول خدا(ص) فرمود« ای عایشه خداوند دوست دارد وقتی برادرش برای دیدن برادرانش از خانه بیرون می رود خود را آراسته کند .
 
پیامبر اعظم (ص) حتی در جهت تعمیم این امر مهم به یاران و پیروانش هم همت داشت. روزی مردی را مشاهده کرده که ژولیده بود. فرمود «چه ضرر داشت اگر این مرد ریش خود را اصلاح می کرد . آن مرد حرف پیامبر را شنید و اصلاح کرد و مورد تشویق رسول خدا قرار گرفت.
 
آن حضرت درباره تمیزی لباس نیز تإکید فراوان داشت و فرمود: «هرکسی لباسی برای خود تهیه کرد باید همیشه آن را پاکیزه نگه دارد»
 
پیامبر(ص) فرمود: «اسلام پاکیزه است. شما هم پاکیزه باشید که به بهشت وارد نشوند مگر پاکیزگان».
 
درجای دیگر می فرماید: «پاکیزگی جزئی از ایمان است و ایمان انسان را به بهشت رهبری می کند.
 
پاکیزگی کلید قبولی نماز است. پایه دین بر پاکیزگی استوار است.  و درنهایت «النظافته من الایمان»
 
معطر بودن رسول خدا(ص)
 
رسول خدا(ص) از هر کوی و برزنی که می گذشتند بوی عطر تا مدتها به مشام می رسید.
 
پیغمبر مشکی داشت که پس از وضو بدست می مالید و همچنین در این زمینه می فرماید«هر زنی که بوی خوش بکار برد و از خانه بیرون رود مورد لعن خداوند است تا آنکه به خانه برگردد».
 
مسواک کردن
 
پیامبر اکرم(ص) روزانه چند بار بویژه پیش از خواب و پس از بیداری با دقت مسواک می کردند و دهان و دندانهایش را می شستند و می فرمودند اگر ترس آن نبود که پیروانم دچار مشقت و زحمت شوند برآنها مسواک کردن را واجب می کردم که هنگام اداء هر نماز مسواک کنند و بالاخره رسول خدا(ص) می فرماید: مسواک دهان را تطهیر می کند و رضایت خدا را جلب می نماید »
 
حق شناسی پیامبر
 
در تاریخ مهر و وفا و قدردانی و حق شناسی نمونه ای زیبا تر از قدردانی حضرت نسبت به کسانیکه به هر شکل به پیامبر مساعدت کردند سراغ نداریم. از احترام به والدین گرفته تا کسانی که دایه و عهده دار شیردادن او بودند که نمونه بارز آن ثوبیه کنیز ابوطالب که چهارماه به ایشان شیرداد تا پیامبر(ص) تا آخرین لحظات عمر با برکت خویش از او تقدیر و تشکر می کرد.
 
حق شناسی معلم نسبت به مدیر و مدیر نسبت به مسئولین بالاتر و قدردانی دانش آموز نسبت به معلم و همه نسبت به والدین و یا هرکسی در طول حیات آدم بسبب خیر و عمل نیکی را نسبت به ما به انجام رساند گویا آن است که می بایست ما از سیره رسول خدا تإسی بجوییم ونسبت به آنان ادای دین و حق شناسی کنیم.
 
مقتنم شمردن عمر
 
پیامبر(ص) به روشهای گوناگون مسلمین را به درک ارزش عمر خود دلالت و به استفاده بیشتر از آن توصیه می کرد و می فرمود: من تعجب از اولاد آدم دارم وقتی که سرمایه اش زیاد می شود خرسند می گردد و اگر کم شود سخت محزون و لیکن شبانه روز بر او می گذرد و عمرش را کوتاه می کند غمگین نمی شود. بدانید که بی نیاز و راحت نمی گردد کسیکه مالش زیاد شود و عمرش کوتاه باشد. می فرمود«فرشته الهی هرشب بجوانان بیست ساله ندا می دهد کوشش و جدیت کنید و برای نیل به کمال و سعادت خود مجاهده نمایید و در ادامه حضرت می فرماید: درقیامت هیچ بنده ای قدم از قدم بر نمی دارد تا به چند پرسش پاسخ دهد:
 
1 - اینکه عمرش را در چه کاری به پایان رسانده است.
 
2- جوانیش را چگونه و در چه راهی بسر آورده است.
 
3- اینکه مالش را چگونه بدست آورده و چگونه خرج کرده است.
 
4- از امامش که او کیست. چنانکه خدای عزوجل فرموده است«یوم ندعوا کل اناس بامامهم.
 
رسول خدا (ص) می فرماید: هرکه امروزش با روز گذشته او مساوی باشد مغبون است و هرکه فردایش بدتر از امروزش باشد ملعون است و هرکه نفقه و جستجوی نقصان عملش را ننماید و برطرف نکند عقلش ناقص است و هرکه عمل و عقلش ناقص باشد مرگ برای او بهتر است از زنده بودن .
 
سخن و سکوت
 
پیامبر اکرم(ص) گفتاری فصیح و شیرین داشت و هنگام سخن گفتن تبسم می کرد نه کم و نه زیاد حرف می زد. بدون ضرورت حرف نمی زد. روزی به ابوذر فرمود: ای ابوذر هرچه را که در آن تورا بهره نیست ترک کن و به سخنی که فایده ای بحال تو ندارد لب مگشا و زبان خود خود را مانند پول خود که در حفظ آن میکوشی نگهداری نما. ای ابوذر اگر سخن گفتن نقره باشد سکوت طلا است.
 
کلامش جوامع الکلام و اظهاراتش فضل الخطاب بود. می فرمود: «انا افصح الکلم» من فصیح ترین عرب هستم. و می فرمودند:«اعطیت جوامع الکلم» خدا بمن کلمات جامع داده است.
 
درباره سکوت پیامبر(ص)، علی(ع) فرمود: سکوت آن حضرت در چهار چیز بود در تفکر،تقدیر، حلم و حذر.
 
جوهره صدای رسول خدا(ص) بلند و آهنگ صدایش از همه مردم زیباتر بود. تا جایی که اکثر مردم بمجرد شنیدن سخنش و دیدن قیافه و چشیدن حلاوت الفاظ به اسلام ایمام می آوردند .
 
عبـادت
 
رسول اكرم (ص) می فرمود: برترین مردم كسی است كه عاشق عبادت باشد و آن را در آغوش كشد و از دل و جان دوستش بدارد و با پیكرش عبادت را بجا آورد.
 
حضرتش در باره نماز فرمود: «قره عینی فی الصلوه» روشنی چشم من در نماز است.
 
رسول خدا فرمودند: و اما الصلوه فانه لاخیر فی الدین لاصلوه فیه. اما در مورد نماز ، دینی كه در آن نماز نباشد خیری در آن نیست»
 
و می فرمود: نماز مانند ستون خیمه است.
 
و در جای دیگر فرمود: به خدا پناه ببرید از خشوع نفاق: پرسیدند خشوع نفاق چیست؟ فرمودند اینكه ظاهراً بدن خاشع دیده شود ولی در قلب خشوعی دیده نشود.
 
ضمناً رسول اكرم (ص) كه همواره درس اعتلال و میانه روی به مردم می داد با هرگونه افراط و تفریط مبارزه می كرد. اسلام آئینی است متین و محكم و در انجام دستورات آن با متانت قدم بردارید و عبادت خداوند را بر بندگان خسته كننده و ملال آور جلوه ندهید.
 
حسن خلق
 
یكی از مهمترین علل توفیق رسول خدا(ص) خوی نرم و ملاطفتآمیز وی بود. در رفتار با مردم بسیار بردبار و حلیم بودند. حسن ضن داشتند. پیامبر در جواب سؤال اسامه كه بهترین صفت پسندیده كدام است فرمودند: «حسن خلق».
 
امام حسین(ع) به نقل از پیامبر (ص) فرمودند برای افراد خوش خلق پاداشی است مثل آنهائیكه روزها را روزه می گیرند و شبها را نماز می خوانند و در جای دیگر می فرمایند:

«خوش خلقی گناهان را ذوب می كند همانطوریكه خورشید یخ را ذوب می كند. پرسیدند: خوش خلقی چیست؟ فرمودند: خوش خلقی به این است كه پیوند دوستی برقرار كنی با كسیكه از تو برید و عفو  نمایی كسی را كه به تو ظلم كرده و عطا كنی به آنكه از تو مضایقه داشته.
 
و در مقام دعا با خالق سبحان می گفت: خدا یا خلقم را نیكو فرما. خدا یا از اخلاق ناپسند دورم دار و برای اجتناب از ناروایتها یاری ام فرما.
 
قاطعیت در اجرای عدالت
 
پیامبر(ص) در قبال تضییع حقوق شخصی با گذشت و اغماض باورنكردنی رفتار می كرد. زمانیكه حقی پایمال می شد و یا حریم شرع مورد تجاوز قرار می گرفت بسیار خشمگین می شد.
 
از هیچكس ابائی نداشت. در نظرش همه یكسان بودند. ملاكش حق بود. ایشان در اجرای قاطعانه عدالت می فرماید:
«اقوام و ملل پیشین دچار سقوط و انقراض شدند بدین سبب كه در اجرای قانون عدالت تبعیض روا می داشتند».
 
حقوق مؤمنین
 
رسول اكرم (ص) فرمود: هر مؤمنی را بر گردن دیگری حق است.كه جز با انجام آنها با بخشش طرف راه نجات ندارد كه به پاره ای از آنها اشاره می كنیم.
 
1ـ لغزش اورا ببخشد
2ـ اسرار و رازهای او را پنهان بدارد.
3ـ عذر او را بپذیرد.
4ـ درغیابش از او دفاع كند و از غیبت او جلوگیری كند.
5ـ خیر خواه او باشد.
6ـ دوستی او را حفظ كند
7 ـ و . . .
 
و در جای دیگر می فرماید: ای مردم یكدیگر را دشمن ندارید و حسد نورزید و پشت بهم نكنید و ای بندگان خدا برادر هم باشید و هیچ مسلمانی نمی تواند بیشتر از سه شب برادرش را ترك كند و با او حالت قهر باشد.
 


منابع:
1-  شیخ عباس قمی : سفینه البحار جلد دوم، انتشارات فراهانی
2- مرحوم شیخ یعقوب کلینی: اصول کافی حلد چهارم، ترجمه حاج سید جواد مصطفوی، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اهل بیت (ع).
3- مرحو عبدالواحد الآمدی التمیمی،مؤسسه العلمی للمطبوعات چاپ اول.
4- شیخ محمدبن الحسن الحر عاملی، وسائل الشیعه جلد چهارم، انتشارات مکتب الاسلامیه، تصحیح شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی.
5- شهید ثانی منیه المرید، ترجمه دکتر محمدباقر حجتی چاپ سوم.
6- ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، جلد دوم چاپ بیروت.

پایگاه قرآنی کلام الهی




نوع مطلب : سیره اخلاقی پیامبر اسلام، 
برچسب ها : پاکیزگی و آراستگی، ساده زیستن رسول خدا(ص)، حق شناسی پیامبر، قاطعیت در اجرای عدالت رسول خدا، اخلاق فردی رسول خدا(ص)،