آفرینش حضرت آدم و تجلیل از او

شنبه 14 بهمن 1391
آفرینش حضرت آدم و تجلیل از اوداستان آفرینش آدم(ع) با گفتگوى میان خدا و فرشتگان آغاز مى‏ شود. خداى سبحان فرشتگان را آگاه مى ‏سازد كه وى در زمین جانشینى قرار خواهد داد كه آدم و فرزندان اویند و آنان را در زمین توانمند ساخته و صاحب قدرت قرار مى‏ دهد، ولى فرشتگان از این خبر شگفت زده شدند [و با خود گفتند:] كسى كه جانشین خدا در زمین او خواهد شد، هرگز نمى‏ تواند عالمى برپا سازد كه از نظر پاكى و رحمت برابر با ملكوت آسمان باشد، چه این‏كه خداوند پیش از آدم انسان‏هایى را آفریده بود و آنان در زمین به فساد و تباهى پرداختند. فرشتگان به خداى خود چنین عرضه داشتند:
آیا در زمین انسانى را قرار مى ‏دهى كه با گناه و معصیت در آن، فساد كند و به خونریزى بپردازد، در حالى كه ما آن گونه كه در شأن توست تو را منزّه دانسته و به شكرانه ‏ات تو را مدح و ستایش مى‏ كنیم! فرشتگان بدین جهت این سخن را به خداى خویش عرض كردند كه خویشتن را برتر از آفریده ‏اى مى ‏دانستند كه قرار بود جانشین قرار گیرد و خود را به جانشینى در زمین سزاوارتر از او مى‏ پنداشتند، اما خداى متعال با اسرار غیبى كه بر آنان پوشیده بود و حكمتى كه خاص آفرینش آدم(ع) بود، بدانان پاسخ داد كه، خداى سبحان چیزى را مى‏ داند كه آنان از آن آگاهى ندارند(ترجمه و تفسیر آیه 30 سوره بقره)

«وَإِذ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّى جاعِلٌ فِى الأَرضِ خَلِیفَةً قالُوا أتَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَیَسْفِكُ الدِّماءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّى أعْلَمُ ما لاتَعْلَمُونَ».(بقره، آیه 30)

جایگاه و مقام حضرت آدم(ع)

پس از آن كه خداوند، حضرت آدم(ع) را آفرید نام اشیاء و حقایق و خواص آنها را بدو آموخت تا در زمین توان یافته و به نحوى بایسته از آنها بهره‏مند گردد.....
از طرفى خداى سبحان اراده فرموده كه عیناً به فرشتگان بنمایاند این آفریده جدیدى كه به دیده حقارت بدان مى ‏نگریستند، داراى دانش و شناختى برتر ازآنان است و به همین دلیل از آنان خواست كه اگر به گمان خود راست مى‏ گویند و به جانشینى در زمین از آدم سزاوارترند نام اشیاء و خاصیّت آنها را برایش بازگو كنند. ولى فرشتگان از پاسخ درمانده و با عذر و پوزش، خداى خویش را مخاطب قرار دادند:
«خدایا ما تو را آن گونه كه سزاوارى منزّه مى ‏دانیم و بر اراده تو معترض نیستیم، چرا كه ما از علم و دانش جز آنچه به ما بخشیده ‏اى بهره‏ اى نداریم و تو از هر چیز آگاهى و كارهایت براساس حكمت است.»مطابق بر آیه زیر:

قَالُواْ سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا إِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِیمُ الْحَكِیمُ(بقره آیه 32).

خداى متعال از آدم(ع) مى‏ خواهد كه آموزگارِ فرشتگان باشد و بدو مى ‏فرماید:

قَالَ یَا آدَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ فَلَمَّا أَنبَأَهُمْ بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّی أَعْلَمُ غَیْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ; (بقره آیه 33)
فرمود اى آدم ایشان را از اسامى آنان خبر ده و چون [آدم] ایشان را از اسماءشان خبر داد فرمود آیا به شما نگفتم كه من نهفته آسمانها و زمین را مى ‏دانم و آنچه را آشكار مى‏ كنید و آنچه را پنهان مى‏ داشتید مى‏ دانم.


تجلیل از آدم (ع)

قرآن، ما را از ماده ‏اى كه خداوند آدم (ع) را از آن آفرید آگاه مى‏ سازد.

إِذ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّى خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ؛ و آن‏گاه كه خدایت به فرشتگان فرمود: من انسانى را از گِل خواهم آفرید.

وَلَقَدْ خَلَقْنا الإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَاً مَسْنُونٍ؛ به تحقیق ما انسان را از گل خشكیده و ته نشین شده آفریدیم.

خَلَقَ الإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخّارِ؛ انسان را از گل خشكیده ‏اى، چون سفال آفرید.

خداوند آدم(ع) را از گِل سیاه به شكل انسان آراست، تا به گونه ‏اى خشك شد كه اگر در آن دمیده مى ‏شد از آن نوعى صدا به گوش مى ‏رسید و آن را دگرگونى و تغییر و تبدیل داد و سپس از روح خویش در آن دمید، و انسانى گشت داراى گوشت و خون و عصب كه با اراده حركت مى‏ كرد و مى‏ اندیشید.

پس از آن خداوند به فرشتگان دستور داد تا از آدم(ع) تجلیل به عمل آورند و بر او سجده احترام نمایند، نه سجده عبادت، چه این‏كه خداوند كسى را به پرستش غیر خود دستور نمى ‏دهد.

وَ إِذ قالَ رَبُّكَ لِلْملائِكَةِ إِنِّى خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَأٍ مَسْنُونٍ* فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِى فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ؛(حجر آیات 28 و 29)
و آن‏گاه كه پروردگارت به فرشتگان فرمود: من از گلِ خشكیده و ته نشین شده انسانى را آفریدم و آن‏گاه او را آراستم و از روح خود در آن دمیدم بر او سجده نمایید.

خداوند در این آیه شریفه نسبت به حضرت آدم(ع) سه گونه تجلیل فرموده است:

نخست: او را به دست [قدرت‏] خویش آفرید؛

دوّم: از روح خود در آن دمید؛

سوم: فرشتگان را به سجده بر او دستور داد.


سجده فرشتگان و سرپیچى شیطان

همه فرشتگان بر آدم(ع) سجده كردند، مگر شیطان كه از سرِ عناد و تكبّر، از سجده كردن سرباز زد. خداوند سببِ سجده نكردن او را مى‏ دانست. با این همه، علت را از او جویا شد. ابلیس برترى خود را بر آدم و این كه وى از آتش و آدم از گل آفریده شده است عنوان كرد. به نظر ابلیس، آتش برتر از گِل بود و بدین‏سان فوق‏ العاده تكبّر ورزید. در این هنگام خداى سبحان او را از بهشت راند و به دلیل تكبرش، وى را پیوسته تا روز قیامت مورد لعنت خویش قرار داد:

فَسَجَدَ الملائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ* إِلّا إِبْلِیسَ أَبى‏ أَنْ یَكُونَ مَعَ السّاجِدِینَ* قالَ یا إِبْلِیسُ ما لَكَ أَلّا تَكُونَ مَعَ السّاجِدِینَ * قالَ لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَأٍ مَسْنُونٍ* قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِیمٌ* وَإِنَّ عَلَیْكَ اللعْنَةَ إِلى‏ یَوْمِ الدِّینِ؛(حجر آیات 30 تا 35)

همه فرشتگان جز شیطان سجده كردند، او تكبر ورزید و در زمره كافران در آمد. خداوند فرمود: اى ابلیس، چه چیز باعث شد بر چیزى كه به دست [قدرت‏] خود آفریدم سجده نكنى، تكبّر ورزیدى یا خودت را برتر دانستى، عرض كرد: من از او بهترم؛ چه این كه مرا از آتش و او را از گِل آفریدى. خداوند فرمود: پس از بهشت بیرون رو؛ زیرا تو رانده شده ‏اى و تا قیامت مورد لعن و نفرین من خواهى بود.


برگرفته از کتاب همراه با پیامبران در قرآن نوشته عفیف عبدالفتاح طباره
آیات سوره بقره و ترجمه استاد منصوری

پایگاه قرآنی کلام الهی




نوع مطلب : پیامبران، 
برچسب ها : سجده فرشتگان بر آدم و سرپیچى شیطان، تجلیل از آدم (ع)، جایگاه و مقام حضرت آدم(ع)، سرگذشت پیامبران در قرآن کریم، داستان پیامبران،