حضرت ابراهیم و تجدید بنای کعبه

چهارشنبه 18 بهمن 1391
 حضرت ابراهیم و تجدید بنای کعبهدر مورد تاریخ ساخت خانه کعبه و اینکه چه کسی ابتدا خانه کعبه را بنا نهاده اختلاف نظر زیادی وجود دارد، آنطور که از تاریخ و روایات بر می آید بعضی تاریخ ساخت کعبه را مربوط به زمان حضرت آدم و توسط ایشان می دانند، برخی دیگر حتی به پیش از حضرت آدم و ساخت کعبه توسط فرشتگاه سخن گفته اند، اما عده ای دیگر به این عقیده هستند که بنای کعبه در ابتدا توسط حضرت آدم نهاده شد و مورد طواف قرار گرفت و بعد از سال ها حضرت ابراهیم به کمک فرزندش حضرت اسماعیل کعبه را تجدید بنا نمودند.
به گفته آیة اللّه میزرا خلیل كمره ای، آدم (علیه السلام) كعبه را مطاف كرد، ابراهیم (علیه السلام) آن را مسجد، و محمّد (صلی الله علیه وآله) آن را قبله. (1)

جدای این اختلاف نظرها این مسئله کاملا روشن است که کعبه اولین عبادتگاه دوران است. همانطور که در قرآن بیان شده:

« إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ; در حقیقت نخستین خانه ‏اى كه براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است كه در مكه است و مبارك و براى جهانیان [مایه] هدایت است » (آل عمران آیه 96)


البته از از همین آیه تفسیر مختلفی از زمان ساخت کعبه بیان شده است. برخی از مفسران أَوَّلَ بَیْتٍ را اولین خانه ساخته شده در زمین برشمردند و از این طریق آن را به حضرت آدم نصبت دادند.....
و برخی دیگر آن را اولین عبادتگاه دانستند که در این صورت هم اگر اولین عبادتگاه است آیا حضرت ابراهیم آن را بنا نهاده یا پیش از ایشان نیز وجود داشته؟؟

در آیه 127 سوره بقره آمده:

« وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ; و هنگامى كه ابراهیم و اسماعیل پایه‏هاى خانه [كعبه] را بالا مى‏بردند [مى‏گفتند] اى پروردگار ما از ما بپذیر كه در حقیقت تو شنواى دانایى »

در مورد این آیه نیز تفاسیر مختلفی آمده ، تفاسیری بر این اعتقادند كه «یرفع» نه به معنای بالا آوردن پایه های قبلی خانه، بلكه به معنای بالا آوردن تمام خانه از اساس است. (2)  اما در مقابل این نظر، تفاسیر زیادی كلمه «یرفع» را نه به تمام بنا، بلكه به تعمیراتی كه حضرت ابراهیم (علیه السلام) بعدها انجام داد مربوط می دانند; یعنی زمانی كه حضرت ابراهیم (علیه السلام) پایه های كعبه را ـ كه خراب و ویران شده بود ـ بالا برد. (3)

قرآن كریم گوشه هایی از زندگی حضرت ابراهیم(علیه السلام) را نقل كرده اند. از آیات قرآن كریم به دست می آید كه حضرت ابراهیم (علیه السلام) پیش از تجدید بنای كعبه، همراه همسرش هاجر و فرزند خردسالش اسماعیل (علیه السلام) به مكّه آمدند و حضرت ابراهیم (علیه السلام) ایشان را در صحرایی بی آب و علف گذاشت و به بیت المقدّس بازگشت. و همانطور که در قرآن کریم سوره ابراهیم آیه 37 آمده، می گفت:

« رَّبَّنَا إِنِّی أَسْكَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیُقِیمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ یَشْكُرُونَ ; پروردگارا من [یكى از] فرزندانم را در دره ‏اى بى‏ كشت نزد خانه محترم تو سكونت دادم پروردگارا تا نماز را به پا دارند پس دل هاى برخى از مردم را به سوى آنان گرایش ده و آنان را از محصولات [مورد نیازشان] روزى ده باشد كه سپاسگزارى كنند » (ابراهیم آیه 37)

از این آیه بر می آید که حضرت ابراهیم مکان کعبه را از پیش می دانست یا اینکه خداوند ایشان را از این مکان مطلع ساخته بودند.

سكونت هاجر و اسماعیل در سرزمین مكه، و پیدا شدن آب زمزم و رو آوردن قبائل به این سرزمین، طبیعى است كه این مجتمع، نیاز به قانون (دین) و رهبر داشت. ریشه اساسى قانون و رهبر خوب، و اجراى قانون، پرستش و عبادت خدا است، نتیجه مى ‏گیریم كه این مردم نیاز به پرستشگاهى داشتند، تا در وقت‏ هاى مخصوصى به آن جا روند و خدا را عبادت كنند و آن پرستشگاه كلاس تعلیم و تربیت براى آن‏ها باشد.

و چه خوب است كه این پرستشگاه به دست قهرمان توحید، ابراهیم خلیل ساخته گردد و برنامه و مراسم آن با رهنمودهاى این مرد بزرگ تعیین شود.

از این رو ابراهیم پس از گذشت مراحل مقدماتى، از طرف خداوند مأمور شد تا خانه كعبه را با كمك اسماعیل بسازد.

در مورد حجر الاسود كه در زمان حضرت آدم آن را از بهشت آورده بود و در كنار كوه ابوقبیس بود، ابراهیم با راهنمایى خداوند آن سنگ را یافت و با كمك اسماعیل آن را برداشته و آوردند و در جاى خود كه هم اكنون قرار دارد، نصب كردند، ابراهیم براى كعبه، دو در قرار داد كه یكى به طرف مغرب و دیگرى به طرف مشرق باز مى‏ شد. و پرده ای ضخیم بر آن قرار داد که این پرده نشانه احترام به این خانه مقدس است.

در قرآن آمده: پس از آن كه ابراهیم و اسماعیل، ساختمان كعبه را بالا بردند و كارش را پایان دادند، چنین دعا كردند:

1 - ...رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ; پروردگار ما از ما بپذیر كه در حقیقت تو شنواى دانایى (بقره آیه 127)

2 - رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَیْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ; پروردگارا ما را تسلیم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود [پدید آر] و آداب دینى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تویى توبه‏ پذیر مهربان (بقره آیه 128)

3 - رَبَّنَا وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِكَ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَیُزَكِّیهِمْ إِنَّكَ أَنتَ العَزِیزُ الحَكِیمُ; پروردگارا در میان آنان فرستاده ‏اى از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنان بخواند و كتاب و حكمت به آنان بیاموزد و پاكیزه ‏شان كند زیرا كه تو خود شكست‏ ناپذیر حكیمى (بقره آیه 129)

به این ترتیب ابراهیم با همیارى اسماعیل در این مرحله نیز، كار خود را به طور كامل انجام داد، و با دعا هاى پر محتوایش این كار بزرگ را تكمیل كرد.



پی نوشت ها:
1) خلیل كمرهای، آفاق الكعبه و الانجم الثمانیه، چ اسلامیه، 1345، ص 78.
2) تفسیر المیزان علامه طباطبایی ج 1 ص 427
3) تفسیر تسنیم عبداللّه جوادی آملی
فضلبن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 1406، ج 1، ص 389.
ناصر مكارم شیرازی و همكاران، تفسیر نمونه، ج 1 ص 330.
فخر رازی، تفسیر كبیر، ج 4، ص 52.

برگرفته از آیات قرآن و بخشی از کتاب قصه‏ هاى قرآن به قلم روان‏ (محمد محمدى اشتهاردى‏ رحمه الله علیه)

پایگاه قرآنی کلام الهی




مطالب مرتبط : داستان زندگی حضرت ابراهیم در قرآن (قسمت اول) داستان زندگی حضرت ابراهیم در قرآن (قسمت دوم)
نوع مطلب : پیامبران، 
برچسب ها : ساخت کعبه، حضرت ابراهیم، حضرت آدم، تجدید بنای خانه ی خدا، حجر الاسود،